یکی از شروط حائز اهمیتی که در قولنامه و مبایعه نامه ها ذکر می شود، وجه التزام و یا به عبارتی خسارت عدم انجام تعهد توسط طرفین قرارداد می باشد.
دلیل اهمیت بیشتر این شرط نسبت به سایر شروط مندرج در قرارداد، اهرم فشار برای بجا آوردن تعهدات طرفین به انجام قرارداد و همچنین گرفتن وجه یا خسارت برای جبران خسارت به بار آمده است.
به اینصورت که طرفین بابت اینکه طرف مقابل در زمان مقرر شده تعهد خود را اجرا نماید شرط پرداخت خسارت یا وجه التزام در قولنامه یا مبایعه نامه را درج می نمایند که در ادامه به آن می پردازیم
وجه التزام قراردادی در قولنامه و مبایعه نامه
همانطور که توضیح داده ایم طرفین قرارداد برای اینکه طرف مقابل در زمان و موعد مقرر تعهد خود را انجام دهد و همچنین در صورت به بار آمدن خسارت از عدم انجام تعهد، مبلغی را تحت عنوان خسارت مطالبه نماید وجه التزام در قرارداد شرط می شود.
به موجب ماده 230 قانون مدنی: اگر در ضمن معامله شرط شده باشد که، در صورت تخلف متخلف مبلغی به عنوان خسارت تادیه نماید، حاکم نمی تواند او را به بیش تر یا کم تر از آنچه ملزم شده است محکوم کند
بنابراین مطابق این ماده ضمن پذیرش وجه التزام می توان دو طریق وجه التزام یا خسارت از انجام تعهد در قرارداد در نظر گرفت.
می توان مبلغی را به طور قطع و مشخص در قرارداد پیش بینی نمود، به طور مثال اگر فروشنده در تاریخ مشخص شده در دفتر اسناد رسمی حاضر نشود می بایست مبلغ مشخص (که می توان به صورت درصدی در قرارداد ذکر نمود) به عنوان وجه التزام به خریدار پرداخت نماید یا می توان برای آن حد و سقفی در نظر گرفت.
به اینصورت که در صورت نقض تعهد، شخص متخلف تا 10% از ثمن قرارداد را به شخص مقابل پرداخت نماید. در این فرض دادگاه پس از احراز تخلف می بایست به کمک کارشناس میزان خسارت ایجاد شده را تا سقف مبلغ تعیین شده مشخص نماید
آیا می توان هر میزان وجه التزام یا خسارت را در قرارداد پیش بینی نمود؟
اختلاف میان قضات در خصوص اینکه در مواجه با وجه التزام چه اقدامی می بایست صورت پذیرد منتهی به تصویب رای وحدت رویه شماره 805 مورخ 16/10/1399 دیوان عالی کشور شد
با این توضیح که اگر افراد در قرارداد (قولنامه، مبایعه نامه و …) هر میزان مبلغی را به عنوان وجه التزام یا خسارت قراردادی درج نمایند، آیا می توان آن را قانونی دانست و شخص متخلف و نقض کننده تعهد را به آن میزان محکوم نمود؟
در خصوص وجه التزام و خسارت قراردادی عادلانه و متعارف میان قضات دادگاه ها تقریبا اختلافی وجود ندارد. به طور مثال اگر افراد در قولنامه ی فروش ملکی که ارزش آن 20 میلیارد تومان باشد، خسارت عدم مراجعه فروشنده به دفتر اسناد رسمی بابت تنظیم سند را 500 میلیون تا 1 میلیارد تومان تعیین نمایند چون با توجه به ارزش ملک این میزان از نظر عرف، عادلانه به نظر می رسد دادگاه ها شخص نقض کننده تعهد و متخلف را به آن میزان محکوم می نماید
اما اگر میزان وجه التزام و خسارت قراردادی، نامتعارف و غیر عقلایی باشد تا پیش از تصویب رای وحدت رویه، غالب قضات نسبت به صدور رای بر طبق آن ممانعت ورزیده و به دلیل غیر عادلانه بودن دعوا را مورد پذیرش ندانسته و اقدام به رد آن اقدام می نموده اند
رای وحدت رویه وجه التزام قراردادی شماره 805 مورخ 16/10/1399 دیوان عالی کشور
تعیین وجه التزام قراردادی به منظور جبران خسارت تاخیر در ایفای تعهدات پولی ، مشمول اطلاق ماده 230 قانون مدنی و عبارت قسمت اخیر ماده 522 قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 است و با عنایت به ماده 6 قانون اخیر الذکر ، مبلغ وجه التزام تعیین شده در قرارداد ، حتی اگر بیش از شاخص قیمت های اعلامی رسمی ( نرخ تورم ) باشد، در صورتی که مغایرتی با قوانین و مقررات امری؛ از جمله مقررات پولی نداشته باشد، معتبر و فاقد اشکال قانونی است. بنا به مراتب، رای شعبه 25 دادگاه تجدید نظر استان مازندران تا حدی که با این نظر انطباق دارد به اکثریت آراء صحیح و قانونی تشخیص داده می شود. این رای طبق ماده 471 قانون آئین دادرسی کیفری مصوب 1392 با اصلاحات بعدی در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور ، دادگاه ها و سایر مراجع ؛ اعم از قضایی و غیر آن لازم الاتباع است .
هیات عمومی دیوانعالی کشور
از وکیل سوالی دارید؟
در صورت ایجاد پرسش می توانید سوال خود را از وکیل حاتمی فر پرسیده در اینصورت اطمینان خاطر داشته باشید که پاسخ پرسش ها ظرف 24 ساعت توسط وکیل پایه یک دادگستری به شما داده خواهد شد، همچنین می توانید برای اخذ نوبت با وکیل، با ما در ارتباط باشید
بنابراین مطابق نص و ظاهر رای وحدت رویه مذکور اشخاص می توانند هر میزان مبلغی را به عنوان وجه التزام و خسارت قراردادی را در معامله پیش بینی نمایند
اما با وجود تصویب رای وحدت رویه دیده شده است که قضات بنابر اینکه وجه التزام مخالف نظم عمومی، اخلاق حسنه بوده و یا بنابر مغایرت با مقررات و نظام پولی و همچنین لزوم منصفانه بودن شروط قراردادی به طور قاطع نظری به پذیرش دعوای وجه التزام با مبالغ هنگفت را ندارند
بنابراین می توان گفت که کماکان و با وجود تصویب رای وحدت رویه اختلاف به طور قطعی مرتفع نشده است
نمونه رای بدوی (صفحه یک)
نمونه رای بدوی (صفحه دو)
نمونه رای تجدیدنظر (صفحه یک)
نمونه رای تجدیدنظر (صفحه دو)
*برای تماس با وکیل می توانید از طریق صفحه شماره وکیل تهران ارتباط حاصل نمایید*
2026-04-18
سلام وقتتون بخیر ببخشید من با یه اقای دوست بودم این اقا بدون خبر من برای انکه سوپرایز بشم کادو و خوراکی میفرستادم محل کارم یا خونمون اصلا هم از قبل خبر نمیداد به من بعد جدایی رفته شکایت کرده خسارتشو میخواد پس بگیره من چیکار میتونم بکنم؟
وکیل محمد حاتمی فر
درود وقت بخیر، در صورت موجود بودن هدایا، هبه قابلیت رجوع را خواهد داشت، اما در نظر داشته باشید که در صورت عدم وجود دلیل اثبات چنین دعوایی توسط شخص با دشواری همراه می باشد. به هر روی موضوع نیاز به بررسی و شرح بیشتر دارد
2026-04-18
درود و روز بخیر مشخص کردن خسارت قراردادی کار کارشناس یا قاضی؟ کارشناس بعد 6 ماه نظر داده و همون مبلغی که بنده 6 سال پیش به طرف دادم رو زده نه به روز کرده و نه خسارتی برای تاخیر پرداخت اصل پول و سود سرمایه گذاری زده الان من نمیدونم چیکار کنم پول من الان کامل بی ارزش شده
وکیل محمد حاتمی فر
درود وقت بخیر، موضوع و قرارداد می بایست کامل مطالعه شود که در صورت امکان بتوان پس از انقضای 6 ماهه تقاضای کارشناسی مجدد را مطرح نمود. در خدمت شما هستم
2026-04-18
سلام وقت بخیر من برای تدریس با یک مجموعه کنکوری شروع به همکاری کردم و قرار شد ۲۰ فصل رو درس بدم اما حدود ۶ ماه مونده به کنکور دیگه نتونستم و اعلام کردم فقط میتونم ۱۳ فصل رو تدریس کنم و تدریس ۷ فصل دیگه در توان من نیست چون با مشکلات جسمی و روحی مواجه شدم اونها هم گفتن به ما و آبروی ما ضرر زدی بابت این ضرر که ظاهرا به اعتبارشون وارد شده و هزینه تبلیغات و ... منصفانه هست که چند درصد از حق الزحمه من رو کسر کنن؟ قرارداد کتبی هم ندارم
وکیل محمد حاتمی فر
درود وقت بخیر، می بایست این نکته را افزود که در صورت طرح دعوی علیه شما به دلیل ورود خسارت، کارشناس باید میزان خسارت را تعیین کند و نمی توان پاسخ دقیقی در این خصوص ارائه نمود. بهتر است بابت دستمزد و کسر آن از حقوق با مجموعه و شخص صلاحیت دار توافق و مصالحه کنید.
2026-04-18
با سلام بنده سال ٩٩ مبلغي براي ساخت فيلم پرداخت كردم اما تا الان فيلمي ساخته نشده در سال ١٤٠٢ شكايت كيفري كردم اما گفتن موضوع حقوقي است الان ميخواهم جبران خسارت عدم ايفاي تعهد بزنم اما شخص گفته ميخواهد فيلم را بسازد و حتي اضهار نامه هم داده با گذشت بيش از ٥ سال امكان گرفتن ضرر و زيان هست؟ و در ضمن طرف مقابل در اداره اگاهي و بازپرسي صراحتا إقرار به درسافت وجه براي ساخت فيلم كرده اگر بسازد من ميتوانم ضرر و زيان اين ساليان را بگيرم؟
وکیل محمد حاتمی فر
درود، ابتدا می بایست قرارداد تنظیمی مطالعه شود، اما در صورت تعهد به ساخت فیلم ابتدائا می بایست ایشان به موجب حکم دادگاه ملزم به ایفای تعهد شوند و در صورت عدم انجام به موجب حکم متعاقبا می توان اقدامات مقتضی را انجام داد. در خدمت شما هستم
2026-04-05
پرونده کیفری منتهی به رای قطعی فروش مال غیر، پرداخت وجه چک آخر توسط قاضی جلوگیری شد و مراتب به بانک اعلام شد، اما چک رو استرداد نداد، اظهارنامه فرستادم استرداد لاشه چک اقدام کنن وگرنه ناگزیر به طرح دعوای الزام لاشه چک و مطالبه خسارت ، الان میبایست موضوع شکایت خیانت در امانت باشه یا حقوقی مطرح بشه؟
وکیل محمد حاتمی فر
درود، در صورت عدم استرداد چک توصیفی ظاهرا امکان طرح شکایت وجود دارد، اما این امر مانع از طرح دعوی حقوقی استرداد لاشه چک در دادگاه حقوقی نمی شود. پاسخ دقیق مستلزم بررسی دلایل و مدارک می باشد.
وکیل محمد حاتمی فر
سوال از وکیل
پرسش خود را از وکیل میتوانید از همین طریق مطرح کنید. نتیجه پاسخدهی از طریق پیامک اطلاع داده خواهد شد.
پیگیری سوال
پس از اطلاعرسانی از طریق پیامک میتوانید با وارد نمودن شماره موبایل خود پاسخ وکیل را مشاهده کنید.
