یکی از شروط حائز اهمیتی که در قولنامه و مبایعه نامه ها ذکر می شود، وجه التزام و یا به عبارتی خسارت عدم انجام تعهد توسط طرفین قرارداد می باشد.
دلیل اهمیت بیشتر این شرط نسبت به سایر شروط مندرج در قرارداد، اهرم فشار برای بجا آوردن تعهدات طرفین به انجام قرارداد و همچنین گرفتن وجه یا خسارت برای جبران خسارت به بار آمده است.
به اینصورت که طرفین بابت اینکه طرف مقابل در زمان مقرر شده تعهد خود را اجرا نماید شرط پرداخت خسارت یا وجه التزام در قولنامه یا مبایعه نامه را درج می نمایند که در ادامه به آن می پردازیم
وجه التزام قراردادی در قولنامه و مبایعه نامه
همانطور که توضیح داده ایم طرفین قرارداد برای اینکه طرف مقابل در زمان و موعد مقرر تعهد خود را انجام دهد و همچنین در صورت به بار آمدن خسارت از عدم انجام تعهد، مبلغی را تحت عنوان خسارت مطالبه نماید وجه التزام در قرارداد شرط می شود.
به موجب ماده 230 قانون مدنی: اگر در ضمن معامله شرط شده باشد که، در صورت تخلف متخلف مبلغی به عنوان خسارت تادیه نماید، حاکم نمی تواند او را به بیش تر یا کم تر از آنچه ملزم شده است محکوم کند
بنابراین مطابق این ماده ضمن پذیرش وجه التزام می توان دو طریق وجه التزام یا خسارت از انجام تعهد در قرارداد در نظر گرفت.
می توان مبلغی را به طور قطع و مشخص در قرارداد پیش بینی نمود، به طور مثال اگر فروشنده در تاریخ مشخص شده در دفتر اسناد رسمی حاضر نشود می بایست مبلغ مشخص (که می توان به صورت درصدی در قرارداد ذکر نمود) به عنوان وجه التزام به خریدار پرداخت نماید یا می توان برای آن حد و سقفی در نظر گرفت.
به اینصورت که در صورت نقض تعهد، شخص متخلف تا 10% از ثمن قرارداد را به شخص مقابل پرداخت نماید. در این فرض دادگاه پس از احراز تخلف می بایست به کمک کارشناس میزان خسارت ایجاد شده را تا سقف مبلغ تعیین شده مشخص نماید
آیا می توان هر میزان وجه التزام یا خسارت را در قرارداد پیش بینی نمود؟
اختلاف میان قضات در خصوص اینکه در مواجه با وجه التزام چه اقدامی می بایست صورت پذیرد منتهی به تصویب رای وحدت رویه شماره 805 مورخ 16/10/1399 دیوان عالی کشور شد
با این توضیح که اگر افراد در قرارداد (قولنامه، مبایعه نامه و …) هر میزان مبلغی را به عنوان وجه التزام یا خسارت قراردادی درج نمایند، آیا می توان آن را قانونی دانست و شخص متخلف و نقض کننده تعهد را به آن میزان محکوم نمود؟
در خصوص وجه التزام و خسارت قراردادی عادلانه و متعارف میان قضات دادگاه ها تقریبا اختلافی وجود ندارد. به طور مثال اگر افراد در قولنامه ی فروش ملکی که ارزش آن 20 میلیارد تومان باشد، خسارت عدم مراجعه فروشنده به دفتر اسناد رسمی بابت تنظیم سند را 500 میلیون تا 1 میلیارد تومان تعیین نمایند چون با توجه به ارزش ملک این میزان از نظر عرف، عادلانه به نظر می رسد دادگاه ها شخص نقض کننده تعهد و متخلف را به آن میزان محکوم می نماید
اما اگر میزان وجه التزام و خسارت قراردادی، نامتعارف و غیر عقلایی باشد تا پیش از تصویب رای وحدت رویه، غالب قضات نسبت به صدور رای بر طبق آن ممانعت ورزیده و به دلیل غیر عادلانه بودن دعوا را مورد پذیرش ندانسته و اقدام به رد آن اقدام می نموده اند
رای وحدت رویه وجه التزام قراردادی شماره 805 مورخ 16/10/1399 دیوان عالی کشور
تعیین وجه التزام قراردادی به منظور جبران خسارت تاخیر در ایفای تعهدات پولی ، مشمول اطلاق ماده 230 قانون مدنی و عبارت قسمت اخیر ماده 522 قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 است و با عنایت به ماده 6 قانون اخیر الذکر ، مبلغ وجه التزام تعیین شده در قرارداد ، حتی اگر بیش از شاخص قیمت های اعلامی رسمی ( نرخ تورم ) باشد، در صورتی که مغایرتی با قوانین و مقررات امری؛ از جمله مقررات پولی نداشته باشد، معتبر و فاقد اشکال قانونی است. بنا به مراتب، رای شعبه 25 دادگاه تجدید نظر استان مازندران تا حدی که با این نظر انطباق دارد به اکثریت آراء صحیح و قانونی تشخیص داده می شود. این رای طبق ماده 471 قانون آئین دادرسی کیفری مصوب 1392 با اصلاحات بعدی در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور ، دادگاه ها و سایر مراجع ؛ اعم از قضایی و غیر آن لازم الاتباع است .
هیات عمومی دیوانعالی کشور
از وکیل سوالی دارید؟
در صورت ایجاد پرسش می توانید سوال خود را از وکیل حاتمی فر پرسیده در اینصورت اطمینان خاطر داشته باشید که پاسخ پرسش ها ظرف 24 ساعت توسط وکیل پایه یک دادگستری به شما داده خواهد شد، همچنین می توانید برای اخذ نوبت با وکیل، با ما در ارتباط باشید
بنابراین مطابق نص و ظاهر رای وحدت رویه مذکور اشخاص می توانند هر میزان مبلغی را به عنوان وجه التزام و خسارت قراردادی را در معامله پیش بینی نمایند
اما با وجود تصویب رای وحدت رویه دیده شده است که قضات بنابر اینکه وجه التزام مخالف نظم عمومی، اخلاق حسنه بوده و یا بنابر مغایرت با مقررات و نظام پولی و همچنین لزوم منصفانه بودن شروط قراردادی به طور قاطع نظری به پذیرش دعوای وجه التزام با مبالغ هنگفت را ندارند
بنابراین می توان گفت که کماکان و با وجود تصویب رای وحدت رویه اختلاف به طور قطعی مرتفع نشده است
نمونه رای بدوی (صفحه یک)
نمونه رای بدوی (صفحه دو)
نمونه رای تجدیدنظر (صفحه یک)
نمونه رای تجدیدنظر (صفحه دو)
*برای تماس با وکیل می توانید از طریق صفحه شماره وکیل تهران ارتباط حاصل نمایید*
2026-04-05
پرونده کیفری منتهی به رای قطعی فروش مال غیر، پرداخت وجه چک آخر توسط قاضی جلوگیری شد و مراتب به بانک اعلام شد، اما چک رو استرداد نداد، اظهارنامه فرستادم استرداد لاشه چک اقدام کنن وگرنه ناگزیر به طرح دعوای الزام لاشه چک و مطالبه خسارت ، الان میبایست موضوع شکایت خیانت در امانت باشه یا حقوقی مطرح بشه؟
وکیل محمد حاتمی فر
درود، در صورت عدم استرداد چک توصیفی ظاهرا امکان طرح شکایت وجود دارد، اما این امر مانع از طرح دعوی حقوقی استرداد لاشه چک در دادگاه حقوقی نمی شود. پاسخ دقیق مستلزم بررسی دلایل و مدارک می باشد.
2026-03-18
سلام من ۲۵ باید مبلغ اجاره رو پرداخت می کردم یک. روز گذشت بانکها مشکل داره و پول نقد نیست وضع تجاری خراب از صاحب خانه چون بسیار مرتب و منظم پرداخت کرده بودم ۶ ماه و عذر خواستم و گفتم این ماه دیرتر ممکنه پرداخت بشه و شاید بعدها با ماه بعد الان جنگ هست ولی ایشون تماس می گیرن و عصبانیم هیچ قانونی برای این اشوب اعلام نشده ؟
وکیل محمد حاتمی فر
درود، در صورت عدم پرداخت اجاره بها به دلیل اینکه مستاجر متعهد به پرداخت آن می باشد در نهایت امر اجاره پرداخت نشده از مبلغ ودیعه (اگر مبلغ پیش موجود باشد) کسر خواهد شد. اما در نظر داشته باشید که اگر وجه التزام یا خسارتی در صورت عدم پرداخت اجاره بها در قرارداد پیش بینی شده باشد و همچنین امکان طرح دعوی تخلیه در صورت عدم پرداخت آن، با توجه به شرایط جنگی حاکم بر کشور و فورس ماژور تلقی شدن آن دادگاه رای به چنین موضوعاتی نخواهد داد. به هر روی قرارداد اجاره و سایر شرایط می بایست بررسی شود
2026-03-13
سلام من حدوده یه ماه پیش ازدواج کردم،اقاوقتی اومدخواستگاری به من گفت پابنددارم به خاطره چک ه برگشتی،،،وحدوداپونزده روزبعدازازدواج م پلیس دستگیرش کرد،واون موقع متوجه شدم کلادزدبوده وقبلاهم واسه دزدی زندان بوده،مادروپدرش هم اومدن واسه خواستگاری ایامیتوانم هم ازخودش هم ازپدرومادرش شکایت کنم وچطورمیتوانم طلاق بگیرم؟؟؟
وکیل محمد حاتمی فر
درود، شاید بتوان موضوع پیش آمده را از جهت تدلیس در نکاح پیگیری نمود و بابت فسخ نکاح اقدام به طرح دعوی نمود، بهتر است پیش از آنکه تاخیر موجب ساقط شدن حق فسخ نکاح شود دعوی مقتضی مطرح شود. در خصوص خسارت شاید بتوان از جهت مسئولیت مدنی دعوی مقتضی مطرح نمود اما شانس پیروزی در این دعوی کمتر می باشد. به هر روی موضوع نیاز به بررسی بیشتر دارد
2026-03-11
سلام ودرود خدمت وکلای محترم قطعه زمینی داریم در طرح تعریض(خیابان۲۰متری )قرار گرفته، شهرداری به بنده اعلام توافق نموده شهرداری به اینجانب دوتاپیشنهاد داده(1-ملک معوض،2- پرداخت بهای ملک) سوالم از خدمت وکلای محترم این است به نظرتون کدام پیشنهاد شهرداری بهتر است؟؟؟بنده از چندین نفر پرسیدم اکثر افراد گفتن شهرداری در این مواقع پولی پرداخت نمیکنه یا اینکه چک صادر میکنه اگه در موقع سر رسید پاس نشد نمیشه خسارت تادیه نمود دادگاه ورود نمیکنه
وکیل محمد حاتمی فر
درود، وقت بخیر بهتر است پیشتر ملک معوض پیشنهادی را بررسی نموده که اگر ارزش ملک مناسب بوده آن را قبول بفرمایید، بله پرداختی های شهرداری ممکن است با تاخیر همراه باشد که وضعیت موجود کشور مزید علت نیز می باشد، بنابراین در صورتی که ارزش ملک معوض مناسب می باشد بهتر است آن را قبول نمایید. موفق باشید
2026-02-23
سلام من دانشجو پزشکی تعهدی هستم دانشگاه برای تعهد نامه دو تا ضامن و یا سفته به مبلغ دومیلیارد ششصد هشتاد میلیون تومان خواسته متن قرار داد بیان شده که اگر دانشجو تعهدات خودش رو انجام نده دوبرابر هزینه های تحصیل،دانشگاه از دانشجو جریمه درخواست میکنه سوالی که دارم این هستش که منی که ضامن بردم با توجه به اینکه سقفی تو قرار داد بیان نشده هزینه و جریمه رو به نرخ روز محاسبه میکنن و کسی که سفته برده همون مبلغ دومیلیارد خورده ای دریافت میشه ازش
وکیل محمد حاتمی فر
درود، با توجه به فرمایش شما و عدم تعیین سقف به دلیل عبارت (دوبرابر هزینه های تحصیل،دانشگاه از دانشجو جریمه ...) ،اخذ سفته و یا اخذ ضامن از شما در راستای تعیین خسارت نبوده بلکه محل مطالبه آن می باشد. در هر دو فرض دانشگاه در صورت نقض تعهد اقدام به مطالبه دو برابری هزینه ها و ... می نماید که نسبت به شخص شما از ضامن نیز مطالبه خسارت مقدور بوده و در خصوص شخصی که از وی سفته اخذ شده است از محل سفته این خسارات قابلیت مطالبه خواهد داشت. در خصوص سفته اگر مبلغ خسارت فراتر از مبلغ مندرج در سفته باشد این امر مانع از مراجعه نسبت به مازاد آن به شخص متعهد نخواهد بود
وکیل محمد حاتمی فر
سوال از وکیل
پرسش خود را از وکیل میتوانید از همین طریق مطرح کنید. نتیجه پاسخدهی از طریق پیامک اطلاع داده خواهد شد.
پیگیری سوال
پس از اطلاعرسانی از طریق پیامک میتوانید با وارد نمودن شماره موبایل خود پاسخ وکیل را مشاهده کنید.
