یکی از شروط حائز اهمیتی که در قولنامه و مبایعه نامه ها ذکر می شود، وجه التزام و یا به عبارتی خسارت عدم انجام تعهد توسط طرفین قرارداد می باشد.
دلیل اهمیت بیشتر این شرط نسبت به سایر شروط مندرج در قرارداد، اهرم فشار برای بجا آوردن تعهدات طرفین به انجام قرارداد و همچنین گرفتن وجه یا خسارت برای جبران خسارت به بار آمده است.
به اینصورت که طرفین بابت اینکه طرف مقابل در زمان مقرر شده تعهد خود را اجرا نماید شرط پرداخت خسارت یا وجه التزام در قولنامه یا مبایعه نامه را درج می نمایند که در ادامه به آن می پردازیم
وجه التزام قراردادی در قولنامه و مبایعه نامه
همانطور که توضیح داده ایم طرفین قرارداد برای اینکه طرف مقابل در زمان و موعد مقرر تعهد خود را انجام دهد و همچنین در صورت به بار آمدن خسارت از عدم انجام تعهد، مبلغی را تحت عنوان خسارت مطالبه نماید وجه التزام در قرارداد شرط می شود.
به موجب ماده 230 قانون مدنی: اگر در ضمن معامله شرط شده باشد که، در صورت تخلف متخلف مبلغی به عنوان خسارت تادیه نماید، حاکم نمی تواند او را به بیش تر یا کم تر از آنچه ملزم شده است محکوم کند
بنابراین مطابق این ماده ضمن پذیرش وجه التزام می توان دو طریق وجه التزام یا خسارت از انجام تعهد در قرارداد در نظر گرفت.
می توان مبلغی را به طور قطع و مشخص در قرارداد پیش بینی نمود، به طور مثال اگر فروشنده در تاریخ مشخص شده در دفتر اسناد رسمی حاضر نشود می بایست مبلغ مشخص (که می توان به صورت درصدی در قرارداد ذکر نمود) به عنوان وجه التزام به خریدار پرداخت نماید یا می توان برای آن حد و سقفی در نظر گرفت.
به اینصورت که در صورت نقض تعهد، شخص متخلف تا 10% از ثمن قرارداد را به شخص مقابل پرداخت نماید. در این فرض دادگاه پس از احراز تخلف می بایست به کمک کارشناس میزان خسارت ایجاد شده را تا سقف مبلغ تعیین شده مشخص نماید
آیا می توان هر میزان وجه التزام یا خسارت را در قرارداد پیش بینی نمود؟
اختلاف میان قضات در خصوص اینکه در مواجه با وجه التزام چه اقدامی می بایست صورت پذیرد منتهی به تصویب رای وحدت رویه شماره 805 مورخ 16/10/1399 دیوان عالی کشور شد
با این توضیح که اگر افراد در قرارداد (قولنامه، مبایعه نامه و …) هر میزان مبلغی را به عنوان وجه التزام یا خسارت قراردادی درج نمایند، آیا می توان آن را قانونی دانست و شخص متخلف و نقض کننده تعهد را به آن میزان محکوم نمود؟
در خصوص وجه التزام و خسارت قراردادی عادلانه و متعارف میان قضات دادگاه ها تقریبا اختلافی وجود ندارد. به طور مثال اگر افراد در قولنامه ی فروش ملکی که ارزش آن 20 میلیارد تومان باشد، خسارت عدم مراجعه فروشنده به دفتر اسناد رسمی بابت تنظیم سند را 500 میلیون تا 1 میلیارد تومان تعیین نمایند چون با توجه به ارزش ملک این میزان از نظر عرف، عادلانه به نظر می رسد دادگاه ها شخص نقض کننده تعهد و متخلف را به آن میزان محکوم می نماید
اما اگر میزان وجه التزام و خسارت قراردادی، نامتعارف و غیر عقلایی باشد تا پیش از تصویب رای وحدت رویه، غالب قضات نسبت به صدور رای بر طبق آن ممانعت ورزیده و به دلیل غیر عادلانه بودن دعوا را مورد پذیرش ندانسته و اقدام به رد آن اقدام می نموده اند
رای وحدت رویه وجه التزام قراردادی شماره 805 مورخ 16/10/1399 دیوان عالی کشور
تعیین وجه التزام قراردادی به منظور جبران خسارت تاخیر در ایفای تعهدات پولی ، مشمول اطلاق ماده 230 قانون مدنی و عبارت قسمت اخیر ماده 522 قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 است و با عنایت به ماده 6 قانون اخیر الذکر ، مبلغ وجه التزام تعیین شده در قرارداد ، حتی اگر بیش از شاخص قیمت های اعلامی رسمی ( نرخ تورم ) باشد، در صورتی که مغایرتی با قوانین و مقررات امری؛ از جمله مقررات پولی نداشته باشد، معتبر و فاقد اشکال قانونی است. بنا به مراتب، رای شعبه 25 دادگاه تجدید نظر استان مازندران تا حدی که با این نظر انطباق دارد به اکثریت آراء صحیح و قانونی تشخیص داده می شود. این رای طبق ماده 471 قانون آئین دادرسی کیفری مصوب 1392 با اصلاحات بعدی در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور ، دادگاه ها و سایر مراجع ؛ اعم از قضایی و غیر آن لازم الاتباع است .
هیات عمومی دیوانعالی کشور
از وکیل سوالی دارید؟
در صورت ایجاد پرسش می توانید سوال خود را از وکیل حاتمی فر پرسیده در اینصورت اطمینان خاطر داشته باشید که پاسخ پرسش ها ظرف 24 ساعت توسط وکیل پایه یک دادگستری به شما داده خواهد شد، همچنین می توانید برای اخذ نوبت با وکیل، با ما در ارتباط باشید
بنابراین مطابق نص و ظاهر رای وحدت رویه مذکور اشخاص می توانند هر میزان مبلغی را به عنوان وجه التزام و خسارت قراردادی را در معامله پیش بینی نمایند
اما با وجود تصویب رای وحدت رویه دیده شده است که قضات بنابر اینکه وجه التزام مخالف نظم عمومی، اخلاق حسنه بوده و یا بنابر مغایرت با مقررات و نظام پولی و همچنین لزوم منصفانه بودن شروط قراردادی به طور قاطع نظری به پذیرش دعوای وجه التزام با مبالغ هنگفت را ندارند
بنابراین می توان گفت که کماکان و با وجود تصویب رای وحدت رویه اختلاف به طور قطعی مرتفع نشده است
نمونه رای بدوی (صفحه یک)
نمونه رای بدوی (صفحه دو)
نمونه رای تجدیدنظر (صفحه یک)
نمونه رای تجدیدنظر (صفحه دو)
*برای تماس با وکیل می توانید از طریق صفحه شماره وکیل تهران ارتباط حاصل نمایید*
2026-02-15
با سلام. اینجانب بابت دو فقره چک، محکوم شده ام و خسارت تاخیر و تادیه نیز بر آن اضافه شده. آیا با پرداخت اصل وجه چک به صندوق دادگاه (اجرای احکام)، امکان دادخواست مطالبه لاشه چک، وجود دارد؟
وکیل محمد حاتمی فر
درود وقت بخیر، در نظر داشته باشید که رویه ثابتی در این خصوص وجود ندارد، اما با توجه به اینکه پرداخت اصل مبلغ چک موجبی را برای در دست نگه داشتن چک در ید دارنده باقی نمی گذارد شاید بتوان با این استدلال در صورت پرداخت اصل مبلغ، خواسته استرداد لاشه چک را از دادگاه تقاضا نمود، همچنین این امر اضراری به حقوق دارنده چک ایراد نخواهد کرد زیرا که خسارت تاخیر تادیه از ناحیه دارنده، مطالبه و صادرکننده نیز به پرداخت آن محکوم شده است زیرا که صرفا با اخذ حکم استرداد لاشه چک محدودیت های قانونی برای شخص صادرکننده برداشته خواهد شد. موفق باشید
2026-02-15
سلام من اهمسرم یه محصولی رو از طریق واسطه به یه شرکت فروخت قرار شد مبلغ معامله به حساب من بیاد 200 میلیون از مبلغ معامله رو شرکت به حساب مادر واسطه واریز کرده حالا مادر واسطه بابت 200 میلیون و خسارتش از من شکایت کرد در دادگاه بدوی رای بر علیه من بود اعتراض زدم رفتم اون شرکت فیش های واریزی ای که نشون میداد اون شرکت به حساب مادر واسطه واریز کرده اونم برای من واریز کرده با مهر و امضا شرکت گرفتم عکس ضمیمه اعتراضم قبول شده رای به نفع منه؟
وکیل محمد حاتمی فر
درود، بله ظاهرا بنابر تصویر روند پرونده که ارسال فرمودید دعوی خواهان رد شده است، اما در نظر داشته باشید که ابلاغیه در این خصوص برای دو نفر صادر شده است، با توجه به اینکه نام شما در ابلاغیه ذکر نشده است در صورت عدم ابلاغ در سامانه می توانید برای آگاه شدن از مفاد رای به شعبه دادگاه تجدیدنظر استان تهران مراجعه نمایید. موفق باشید
2026-02-10
سلام وقت بخیر، یک واحد آپارتمان بصورت سه دانگ سه دانگ با شوهرم شریک بودیم ایشان کل منزل را فروخت و قرار بود منزل جدید را به نام من بزند که نزد و پول سهم مرا نداد الان شکایت کردم دادگاه بدوی رای به قیمت روز صادر کرد اما تجدیدنظر رد کرد و قیمت سال 95 را محاسبه کرد. آیا طلبم بابت سه دانگ به قیمت سال 95 محاسبه میشه یا به قیمت روز؟ باتشکر
وکیل محمد حاتمی فر
درود، با توجه به انتقال صورت پذیرفته نسبت به سهم شما در خصوص 3 دانگ ملک، عقد غیرنافذ بوده و نظر به اینکه شما با طرح دعوی اقدام به مطالبه ثمن قراردادی نموده اید بنابراین عقد با ثمن توافق شده را تنفیذ نموده و صرفا مستحق ثمن زمان معامله می باشید مگر اینکه ثمن را پیش از طرح دعوی مطالبه نموده باشید و ایشان اقدامی جهت پرداخت آن به شما ننموده باشند که در اینصورت خسارت تاخیر تادیه به ثمن سال 95 از زمان مطالبه و در صورت عدم مطالبه از زمان طرح دعوی و تقدیم دادخواست به شما تعلق خواهد گرفت
2026-02-07
سلام وقت بخیر شرکت ما برای یه بیمارستانی جنس فرستاده و موید پرداختش حدودا یک سال ونیم گذشته هرچی پیگیری انجام میدیم میگن که پولی نداریم و نمیشه پرداخت کرد با دانشکده علوم پزشکی هم تماس گرفتیم و اطلاع دادیم اونها هم پاسخی ندادن و پولی برای دریافت ندادن به ما ما الان میخوایم پولمونو با سود دریافت کنیم باید چه مراحلیو طی کنیم
وکیل محمد حاتمی فر
درود وقت بخیر، در نظر داشته باشید که در صورت عدم درج وجه التزام و یا خسارت در قرارداد و یا عدم وجود قراردادی صرفا مستحق دریافت وجه از شخصی که به وی جنس را فروخته اید می باشید، مگر اینکه پیشتر به موجب اظهارنامه و یا وجود دلیلی وجه آن را مطالبه نموده باشید که در این صورت از زمان مطالبه علاوه بر اصل مبلغ مستحق خسارت تاخیر تادیه وجه می باشید. در صورت عدم مطالبه ابتدا آن را مطالبه نموده و نسبت به طرح دعوی مطالبه وجه و خسارت تاخیر تادیه علیه شخصی که جنس را به وی فروخته اید اقدام نمایید، بهتر است موضوع را توسط وکیل دادگستری پیگیری نمایید تا احقاق حقوق به بهترین شکل صورت پذیرد. موفق باشید
2026-02-01
ماشینم پارک بوده یکی زده بهش. آشنام گه خونش اونجا بود و مقصر رو میشناخت در طی تماس هایی مقصر عذرخواهی کرد ازش و گفت هرچی هزینه باشه میدم ماشین رو بردم پیش صافکار خودم و ۹ تومن هزینه داد. وقتی به مقصر گفتم، گیر داده بریم پیش صافکار من یا بیمه. منم میترسم ضرر ببینم چون هیچ مدرکی ازش ندارم. لطفا راهنمایی کنید و پیشنهاد بدید چیکار کنم؟ چطور مدرک جور کنم؟ اگه دبه کرد باید کجا اقدام کنم؟
وکیل محمد حاتمی فر
درود، در صورت عدم توافق در این خصوص با مقصر می بایست به پیوست مستنداتی از جمله شهادت شهود، پیامک و ... در دادگاه اقدام به طرح دعوای خسارت نمایید. بهتر است با تراضی موضوع را حل و فصل نمایید
وکیل محمد حاتمی فر
سوال از وکیل
پرسش خود را از وکیل میتوانید از همین طریق مطرح کنید. نتیجه پاسخدهی از طریق پیامک اطلاع داده خواهد شد.
پیگیری سوال
پس از اطلاعرسانی از طریق پیامک میتوانید با وارد نمودن شماره موبایل خود پاسخ وکیل را مشاهده کنید.
