زمانی که معامله ای به طور صحیح منعقد می شود، پس از انعقاد آثار خود را به جا میگذارد، فرض نمایید فروشنده ای اقدام به فروش ملک خود به خریدار می نماید، پس از اینکه مبایعه نامه تنظیم شد آثار آن که تملیک می باشد بر دو طرف قرارداد بار می شود
به اینصورت که در مثال فروش ملک، خریدار مالک ملک شده و در مقابل، خریدار متعهد می شود که ثمن قرارداد (مبلغ و یا عوض آن) را به فروشنده پرداخت نماید.
اما در این بین ممکن است فروشنده مال متعلق به دیگری را به خریدار بفروشد، با این توضیح که شخصی را در نظر بگیرید که خود را دارای اختیار از مالک قلمداد نموده و قصد فروش مال متعلق به مالک را بنماید.
به موجب قانون زمانی که شخصی از مالک ملک نیابت و نمایندگی نداشته باشد به اینصورت که اختیاری به موجب وکالتنامه یا هر سند دیگری اخذ ننموده باشد و در این بین اقدام به انتقال مال نماید آن معامله، معامله فضولی بوده و بدیهی است که آثار معامله فضولی را خواهد داشت، در این مطلب قصد داریم که به تکلیف خریدار در معامله فضولی بپردازیم
تکلیف خریدار در معامله فضولی
همانطور که توضیح داده ایم زمانی موضوع معامله فضولی مطرح می شود که شخصی بدون اینکه نمایندگی و نیابت از شخص مالک داشته باشد مال متعلق به مالک را فروش برساند.
به موجب قانون مدنی معامله فضولی یک عقد غیر نافذ می باشد با این توضیح که تا زمانی که مالک آن معامله را تنفیذ نکند آثار خود را به جا نمی گذارد
در صورتی که معامله ای که توسط فروشنده تنظیم شده است از طرف مالک تایید شود آثار معامله صحیح را از ابتدا خواهد داشت و در صورت رد معامله فضولی توسط مالک عقد باطل می باشد
حال سوالی که مطرح می شود این است که تکلیف خریدار در معامله فضولی چیست؟
برای پاسخ به این سوال ابتدا بایستی این موضوع بپردازیم که آیا در معامله واقع شده خریدار از وضعیت معامله آگاه بوده است یا خیر
بدینصورت که باید مشخص شود خریداری که اقدام به تنظیم چنین معامله ای نموده است از وضعیت فروشنده که مالک مال نیست و یا فروشنده از شخص مالک نیابت و اذن دارد اقدام به انجام چنین معامله ای نموده است آگاهی داشته است یا خیر
به موجب قانون مدنی و به استناد ماده 263 آن: هرگاه مالک معامله را اجازه نکند و مشتری هم بر فضولی بودن آن جاهل باشد حق دارد که برای ثمن و کلیه غرامات به بایع فضولی رجوع کند و در صورت عالم بودن فقط حق رجوع برای ثمن را خواهد داشت.
در خصوص مال موضوع معامله، چه خریدار آگاه به فضولی بودن معامله داشته باشد و چه جاهل به آن باشد، در هر صورت می بایست مال موضوع معامله به مالک واقعی آن مسترد شود، همچنین لازم به ذکر است که خریدار نسبت به اصل مال و منافع مدتی که مال در تصرف وی بوده در برابر مالک مسئولیت خواهد داشت
اما در خصوص اصل ثمن پرداختی معامله، تفاوتی میان خریدار جاهل و آگاه باقی نمی ماند. بنابراین در هر دو صورت خریدار می تواند برای دریافت کل ثمن به فروشنده فضول مراجعه نماید.
از وکیل سوالی دارید؟
در صورت ایجاد پرسش می توانید سوال خود را از وکیل حاتمی فر پرسیده در اینصورت اطمینان خاطر داشته باشید که پاسخ پرسش ها ظرف 24 ساعت توسط وکیل پایه یک دادگستری به شما داده خواهد شد، همچنین می توانید برای اخذ نوبت با وکیل، با ما در ارتباط باشید
خریدار زمانی می تواند بابت غرامات و خساراتی که از معامله فضولی به وی وارد آمده است به شخص فروشنده مراجعه نماید که به وضعیت معامله فضولی جاهل باشد.
بنابراین در صورتی که ناآگاه و جاهل باشد می تواند علاوه بر اصل ثمن پرداختی بابت خسارات وارد شده به فروشنده یا شخص فضول مراجعه نموده و طرح دعوای مقتضی نماید
*در انتها پیشنهاد میکنیم مطلب غرامات ناشی از مستحق للغیر درآمدن مبیع را مطالعه نمایید*
*برای تماس با وکیل می توانید از طریق صفحه شماره وکیل تهران ارتباط حاصل نمایید*
2026-04-22
باسلام من در برج ۲سال ۱۴۰۴ یک خودروی سمند خریداری کردم با مبایعه نامه قرار شد ۱۰۰میلیون برای حضور در دفترخانه نگه دارم بعدش طرف چندین بار امتناع کرد کاشف به عمل اومد اون طرفی که این نفر فروشنده به من از اون خرید کرده نمیاد برای سند و در دادگاه دعوای خیانت در امانت رو مطرح کرده که قاضی پرونده بادیدن مبایعه نامه بین اونا رای عدم خیانت در امانت رو دادن الان طرف اصلی صاحب سند رفته در دادگاه حقوقی برای ابطال مبایعه نامه بین خودش و طرف من
وکیل محمد حاتمی فر
درود، می بایست مدارک و مستندات مطالعه شود، اما در نظر داشته باشید در صورت وجود بیع فیمابین ایادی و دست های قبلی، معامله شما به عنوان خریدار دارای اعتبار می باشد بنابراین در اینصورت می توانید دعوای الزام به تنظیم سند را در دادگاه مطرح نمایید
2026-04-19
سلام و خسته نباشید چندین سال پیش همسرم یه قولنامه دستی نوشت و یک تکه زمین رو در ازای بخشیدن 60سکه از مهریه ام به من داد تنها من خودش و برادرش به عنوان شاهد این برگه رو امضا کردیم ایا این قولنامه اعتبار داره میتونم زمین رو بگیرم البته ایشون تو زمین ساختمان هم ساخته
وکیل محمد حاتمی فر
درود وقت بخیر، در صورت اینکه قولنامه شرایط یک معامله صحیح را داشته بله چنین عقدی معتبر بوده و امکان اقدام حقوقی دارد. بهتر است مستندات خود را به پیام رسان شماره درج شده در صفحه تماس با ما ارسال بفرمایید.
2026-04-19
سلام وقت بخیر جسارتا یک برگ چک بانکی بنام بنده صادر شده در تهران خودم شیراز هستم بابت فروش خودرو خریدار عنوان کرد چک بحساب بنده خوابانده آیا اینکار امکان داره و من فقط عکس چک رویت کردم سوال داشتم آیا نیازی نبوده اصل جم بنده دریافت کنم بابت وصول و اینکه اینکار امکان داره که خودشون چک بانکی بحساب بخوابونن و از کحا میتونم استعلام بکیرم کچک صادر شده ولخساب بنده خوابیده ممنون
وکیل محمد حاتمی فر
درود وقت بخیر، پس از صدور چک و ثبت آن می بایست اصل چک در ید شما باشد تا بتوانید با مراجعه به بانک نسبت به وصول آن اقدام نمایید، اظهارات شخص مطابق با عرف و قوانین نمی باشد. بهتر است نسبت به دریافت اصل چک اقدام نمایید، سپس در اینصورت می توانید مبلغ آن را وصول نمایید. موفق باشید
2026-04-19
سلام ببخشید پدر من یه زمین حدود 6 سال پیش به شخصی فروخته الان اون شخص اومد ملکش بسازه دیده که زمین جزو خیابان اصلی شده و زمینی نیست شکایت کرده و الان کارشناس اومد پدر یه خانه داره که میخواد اون بنام فرزندانش کنه به عنوان ارثیه آیا این اگر قبل از صدور حکم این ملک بنام فرزندان بشه بعد اون شخص میتونه شکایت کنه که برای فرار از دین بوده و اگر بنام وارث بشه از نظر قانون مشکلی نداره؟
وکیل محمد حاتمی فر
درود، به موجب ماده 21 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی: "انتقال مال به دیگری به هر نحو به وسیله مدیون با انگیزه فرار از ادای دین به نحوی که باقیمانده اموال برای پرداخت دیون کافی نباشد، موجب حبس تعزیری یا جزای نقدی درجه شش یا جزای نقدی معادل نصف محکوم به یا هر دو مجازات می شود و در صورتی که منتقل الیه نیز با علم به موضوع اقدام کرده باشد در حکم شریک جرم است. در این صورت عین آن مال و در صورت تلف یا انتقال، مثل یا قیمت آن از اموال انتقال گیرنده به عنوان جریمه اخذ و محکوم به از محل آن استیفا خواهد شد." اما در نظر داشته باشید که به موجب رای وحدت رویه 774 جرم بودن معامله به قصد فرار از دین را معطوف به صدور رای قطعی در دادگاه دانسته است، بنابراین در صورتی که معامله به نحوه صحیح صورت پذیرفته باشد و قصد و انشا وجود داشته باشد و آن معامله صوری نباشد قاعدتا نمی توان چنین معامله ای را باطل تلقی نمود
2026-04-17
سلام خستنه باشین خوب هستین پدر من یک زمینی داشته که برای خوش بوده واین زمینی که برای خودش بوده رو با عموم معامله کرده ۸۰۰کتر داده ۸۰۰کتر گرفته واون زمینی که عموی بنده به پدرم داده وراثتی هست یعنی هنوز تقسیم نکردن ایننم بگم که اون زمین بین پنج نفر تقسیم میشه میخوام بدونم ایا میشه بعد گذشت دوسال که گذشته از این معامله پشیمان شد چون اون زمینه ورثه اییه
وکیل محمد حاتمی فر
درود وقت بخیر سپاسگزارم، در صورتی که اختیاری مبنی بر فسخ برای پدر در نظر گرفته نشده باشد، صرف اینکه پدر با وجود اطلاع از اینکه ملک به صورت ورثه ای بوده است، برای ایشان اختیار فسخ و برهم زدن معامله ایجاد نخواهد نمود. مگر در صورتیکه عموی شما نسبت به مازاد مالی که به ایشان تعلق داشته، معامله نموده باشد و یا سهم شخص دیگری را به پدر شما فروخته باشد که در اینصورت موضوع جای بررسی و طرح دعوی در دادگاه را خواهد داشت. موفق باشید
این مقاله چقدر براتون مفید بود؟
وکیل محمد حاتمی فر
سوال از وکیل
پرسش خود را از وکیل میتوانید از همین طریق مطرح کنید. نتیجه پاسخدهی از طریق پیامک اطلاع داده خواهد شد.
پیگیری سوال
پس از اطلاعرسانی از طریق پیامک میتوانید با وارد نمودن شماره موبایل خود پاسخ وکیل را مشاهده کنید.
