یکی از شروط حائز اهمیتی که در قولنامه و مبایعه نامه ها ذکر می شود، وجه التزام و یا به عبارتی خسارت عدم انجام تعهد توسط طرفین قرارداد می باشد.
دلیل اهمیت بیشتر این شرط نسبت به سایر شروط مندرج در قرارداد، اهرم فشار برای بجا آوردن تعهدات طرفین به انجام قرارداد و همچنین گرفتن وجه یا خسارت برای جبران خسارت به بار آمده است.
به اینصورت که طرفین بابت اینکه طرف مقابل در زمان مقرر شده تعهد خود را اجرا نماید شرط پرداخت خسارت یا وجه التزام در قولنامه یا مبایعه نامه را درج می نمایند که در ادامه به آن می پردازیم
وجه التزام قراردادی در قولنامه و مبایعه نامه
همانطور که توضیح داده ایم طرفین قرارداد برای اینکه طرف مقابل در زمان و موعد مقرر تعهد خود را انجام دهد و همچنین در صورت به بار آمدن خسارت از عدم انجام تعهد، مبلغی را تحت عنوان خسارت مطالبه نماید وجه التزام در قرارداد شرط می شود.
به موجب ماده 230 قانون مدنی: اگر در ضمن معامله شرط شده باشد که، در صورت تخلف متخلف مبلغی به عنوان خسارت تادیه نماید، حاکم نمی تواند او را به بیش تر یا کم تر از آنچه ملزم شده است محکوم کند
بنابراین مطابق این ماده ضمن پذیرش وجه التزام می توان دو طریق وجه التزام یا خسارت از انجام تعهد در قرارداد در نظر گرفت.
می توان مبلغی را به طور قطع و مشخص در قرارداد پیش بینی نمود، به طور مثال اگر فروشنده در تاریخ مشخص شده در دفتر اسناد رسمی حاضر نشود می بایست مبلغ مشخص (که می توان به صورت درصدی در قرارداد ذکر نمود) به عنوان وجه التزام به خریدار پرداخت نماید یا می توان برای آن حد و سقفی در نظر گرفت.
به اینصورت که در صورت نقض تعهد، شخص متخلف تا 10% از ثمن قرارداد را به شخص مقابل پرداخت نماید. در این فرض دادگاه پس از احراز تخلف می بایست به کمک کارشناس میزان خسارت ایجاد شده را تا سقف مبلغ تعیین شده مشخص نماید
آیا می توان هر میزان وجه التزام یا خسارت را در قرارداد پیش بینی نمود؟
اختلاف میان قضات در خصوص اینکه در مواجه با وجه التزام چه اقدامی می بایست صورت پذیرد منتهی به تصویب رای وحدت رویه شماره 805 مورخ 16/10/1399 دیوان عالی کشور شد
با این توضیح که اگر افراد در قرارداد (قولنامه، مبایعه نامه و …) هر میزان مبلغی را به عنوان وجه التزام یا خسارت قراردادی درج نمایند، آیا می توان آن را قانونی دانست و شخص متخلف و نقض کننده تعهد را به آن میزان محکوم نمود؟
در خصوص وجه التزام و خسارت قراردادی عادلانه و متعارف میان قضات دادگاه ها تقریبا اختلافی وجود ندارد. به طور مثال اگر افراد در قولنامه ی فروش ملکی که ارزش آن 20 میلیارد تومان باشد، خسارت عدم مراجعه فروشنده به دفتر اسناد رسمی بابت تنظیم سند را 500 میلیون تا 1 میلیارد تومان تعیین نمایند چون با توجه به ارزش ملک این میزان از نظر عرف، عادلانه به نظر می رسد دادگاه ها شخص نقض کننده تعهد و متخلف را به آن میزان محکوم می نماید
اما اگر میزان وجه التزام و خسارت قراردادی، نامتعارف و غیر عقلایی باشد تا پیش از تصویب رای وحدت رویه، غالب قضات نسبت به صدور رای بر طبق آن ممانعت ورزیده و به دلیل غیر عادلانه بودن دعوا را مورد پذیرش ندانسته و اقدام به رد آن اقدام می نموده اند
رای وحدت رویه وجه التزام قراردادی شماره 805 مورخ 16/10/1399 دیوان عالی کشور
تعیین وجه التزام قراردادی به منظور جبران خسارت تاخیر در ایفای تعهدات پولی ، مشمول اطلاق ماده 230 قانون مدنی و عبارت قسمت اخیر ماده 522 قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 است و با عنایت به ماده 6 قانون اخیر الذکر ، مبلغ وجه التزام تعیین شده در قرارداد ، حتی اگر بیش از شاخص قیمت های اعلامی رسمی ( نرخ تورم ) باشد، در صورتی که مغایرتی با قوانین و مقررات امری؛ از جمله مقررات پولی نداشته باشد، معتبر و فاقد اشکال قانونی است. بنا به مراتب، رای شعبه 25 دادگاه تجدید نظر استان مازندران تا حدی که با این نظر انطباق دارد به اکثریت آراء صحیح و قانونی تشخیص داده می شود. این رای طبق ماده 471 قانون آئین دادرسی کیفری مصوب 1392 با اصلاحات بعدی در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور ، دادگاه ها و سایر مراجع ؛ اعم از قضایی و غیر آن لازم الاتباع است .
هیات عمومی دیوانعالی کشور
از وکیل سوالی دارید؟
در صورت ایجاد پرسش می توانید سوال خود را از وکیل حاتمی فر پرسیده در اینصورت اطمینان خاطر داشته باشید که پاسخ پرسش ها ظرف 24 ساعت توسط وکیل پایه یک دادگستری به شما داده خواهد شد، همچنین می توانید برای اخذ نوبت با وکیل، با ما در ارتباط باشید
بنابراین مطابق نص و ظاهر رای وحدت رویه مذکور اشخاص می توانند هر میزان مبلغی را به عنوان وجه التزام و خسارت قراردادی را در معامله پیش بینی نمایند
اما با وجود تصویب رای وحدت رویه دیده شده است که قضات بنابر اینکه وجه التزام مخالف نظم عمومی، اخلاق حسنه بوده و یا بنابر مغایرت با مقررات و نظام پولی و همچنین لزوم منصفانه بودن شروط قراردادی به طور قاطع نظری به پذیرش دعوای وجه التزام با مبالغ هنگفت را ندارند
بنابراین می توان گفت که کماکان و با وجود تصویب رای وحدت رویه اختلاف به طور قطعی مرتفع نشده است
نمونه رای بدوی (صفحه یک)
نمونه رای بدوی (صفحه دو)
نمونه رای تجدیدنظر (صفحه یک)
نمونه رای تجدیدنظر (صفحه دو)
*برای تماس با وکیل می توانید از طریق صفحه شماره وکیل تهران ارتباط حاصل نمایید*
2025-10-31
سلام وقت بخیر من برای وام یک ضامن غریبه پیدا کردم و ایشون یک فرم به من دادن که پر کنم میخواستم بدونم این فرم در آینده برای من مشکلی ایجاد نمیکنه؟
وکیل محمد حاتمی فر
درود وقت بخیر، در نظر داشته باشید که به دلیل آثار و بار مالی برای شخص ضامن چنین قراردادهایی معمولا با شخص وام گیرنده (مضمون عنه) تنظیم می گردد، اما بهتر است بار خسارت مالی مندرج در قرارداد را که به شکل دریافت یک عدد به عنوان وجه التزام و مقداری به صورت خسارت روزانه می باشد را کاهش دهید که فردا روز کمتر دچار مشکل شوید. موفق باشید
2025-10-27
سلام.من با موتور با یه موتور دیگه تصادف کردم.من نه گواهینامه دارم نه بیمه.صاحب اون موتور هم فکر کنم نداره.چون موتورش مزایده بوده.توی صحنه تصادف هم امبولانس،هم نیرو انتظامی و هم راهنمایی رانندگی اومد.و توی کروکی موتور مزایده مقصر شده.پای چپم شکسته و...الان میخوام بدونم که صاحب موتور مزایده اگر توان پرداخت دیه نداشت چی؟باید بره زندان؟و از همه مهمتر میشه دیه من رو دادگاه از صندوق دولت بده؟وصاحب موتور مزایده قسطی به دولت پرداخت کنه؟
وکیل محمد حاتمی فر
درود وقت بخیر، در صورت عدم پرداخت دیه وارده توسط راننده مقابل و عدم اثبات اعسار از پرداخت توسط ایشان می توانید شخص را جلب نمایید، اما با توجه به ماده 21 قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه به دلیل عدم وجود بیمه در نهایت امکان مطالبه دیه از صندوق تامین خسارت های بدنی وجود خواهد داشت
2025-10-14
با سلام عرض ادب واحترام وقت شمابا ارزش پس کوتاه سوالم رو خلاصه بپرسم .حدودا دوماه است قرار دادی که با مستاجر نوشتم تمام شده وایشون دو ماه اضافه نشسته بماند که هزینه های اب وپق وگاز رو نداده وتو این یک سال کلی بلا سرمون در اورده .سوال بنده این است که تا الان نه بنده نه ایشون شکایتی نکردیم الان بابت این دو ماه که در قرار داد اجرت المثل روزی یک میلیون تومان قید شده بنده میتونم اجرت المثل این مدت رو از ایشون طلب کنم یا خیر ممنون میشم راهنما
وکیل محمد حاتمی فر
درود، بله امکان درخواست دستور تخلیه و یا حکم تخلیه (بنابر شرایط) پس از انقضای مدت قرارداد برای شما فراهم می باشد، همچنین می توانید بابت اجرت المثل و همچنین خسارت وارده در دادگاه اقدام به طرح دعوای مقتضی نمایید
2025-10-11
سلام مبدا خسارت تاخیر تادیه از زمان برگشت خوردن چک هست یا تاریخ مندرج روی چک؟
وکیل محمد حاتمی فر
درود، مطابق رای وحدت رویه مبدا خسارت تاخیر تادیه چک از تاریخ مندرج در آن محاسبه خواهد شد
2025-10-11
سه ماه پیش با یک موتور تصادف کردم ( عابر پیاده بودم ) موتوری فرار کرد ولی شماره پلاک برداشتم بعد از تماس با راهنمای رانندگی ،پلیس 110 و انتقال با اورژانس به مرکز درمانی متوجه شدم سه استخوان کف پای من شکسته شده و گچ گرفتن ،الان بعد از شکایت و کلی دوندگی معلوم شده به استعلام که کد ملی صاحب موتور اشتباه وارد شده و تلفن موبایلی هم ندارد شورای حل اختلافم هیج جواب درستی نمیدهد میشود الان منکر پلاک شد از صندوق خسارت گرفت
وکیل محمد حاتمی فر
درود، در صورت عدم شناسایی متهم امکان درخواست جبران خسارات از صندوق خسارات بدنی مطابق با ماده 21 قانون بیمه اجباری وجود دارد
وکیل محمد حاتمی فر
سوال از وکیل
پرسش خود را از وکیل میتوانید از همین طریق مطرح کنید. نتیجه پاسخدهی از طریق پیامک اطلاع داده خواهد شد.
پیگیری سوال
پس از اطلاعرسانی از طریق پیامک میتوانید با وارد نمودن شماره موبایل خود پاسخ وکیل را مشاهده کنید.
